Neem beschermingsmaatregelen om longschade door kwartsstof te voorkomen

Inspectiecampagne 2026: bescherm je werknemers tegen kwartsstof 

De Arbeidsinspectie – Toezicht op het Welzijn op het Werk start in 2026 een inspectiecampagne rond blootstelling aan inadembaar kwartsstof. Inspecteurs controleren hoe werkgevers omgaan met deze risico’s en of werknemers voldoende beschermd worden. Bij arbeiders die kwartscomposiet bewerkten, is namelijk ongeneeslijke stoflong vastgesteld. 

De campagne maakt deel uit van het Thematisch Handhavingsprogramma van het Multi Annual National Control Program, MANCP. Er zijn 80 inspecties voorzien in sectoren waar werknemers aan inadembaar kwartsstof kunnen worden blootgesteld, zoals gieterijen, betonproducten, steenbakkerijen, steengroeves, glasproductie en de bouwsector.

Waarover gaat het precies? En voor wie is dit belangrijk?

Kwartsstof

Kwartscomposiet wordt gemaakt door vermalen steen te binden met harsen en pigment. Het bevat tot meer dan 90 procent kwarts, terwijl dat bij graniet maar 30 procent en bij marmer 3 procent is. En net dat kwarts creëert het gezondheidsprobleem.

Als je in materialen met kwarts gaat boren, zagen of slijpen, komen er kwartsstofdeeltjes vrij die als ze ingeademd worden diep in de longen dringen en daar schade aanrichten.
Het gaat niet alleen om het bewerken van kwartscomposiet. Ook bij zagen en slijpen van natuursteen, baksteen, dakpannen, boordstenen, tegels,… kan kwartsstof vrijkomen.

Preventieve maatregelen

De gevaren van kwartsstof zijn al langer gekend. Er is een Europese richtlijn (2017/2398) en Belgische regelgeving (KB 12.01.2020) die stellen dat er voldoende bewijs is dat kwartsstof kankerverwekkend is en dat voorzichtigheid geboden is voor iedereen die hieraan blootgesteld wordt.

De regelgeving verplicht de werkgever om voor alle werkzaamheden waarbij kwartsstof vrijkomt, beschermingsmaatregelen te nemen. Inspecteurs kijken daarbij eerst of er een risicoanalyse is uitgevoerd. Daarin moet je nagaan waar en hoe werknemers met kwartsstof in contact kunnen komen. Die risicoanalyse maak je samen met je interne en/of externe dienst voor preventie en bescherming op het werk.

Als dat nodig is, moet je ook metingen laten uitvoeren om na te gaan aan hoeveel kwartsstof werknemers worden blootgesteld. Dat wil zeggen: er moet stofafzuiging zijn of je moet slijpen met watertoevoer, en je moet tegelijkertijd een beschermend FFP3-masker dragen, of bij intensieve blootstelling, een half- of volgelaatsmasker. 

De inspectie kijkt ook of je de preventiemaatregelen in de juiste volgorde neemt. Eerst moet je risico’s zoveel mogelijk voorkomen. Daarna moet je ze op collectief niveau bestrijden, bijvoorbeeld met stofafzuiging of watertoevoer. Pas in laatste instantie komen persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals ademhalingsbescherming.

Vanaf wanneer je maatregelen moet nemen, is ook vastgelegd. De werkgever moet ervoor zorgen dat de blootstelling aan schadelijk stof, zoals kwartsstof, onder een vastgestelde hoeveelheid blijft. 

In de codex zijn daarvoor grenswaarden (gerekend over 8 uur) vastgelegd (Boek VI - Titel 1: chemische agentia):

• voor kwartsstof bedraagt de grenswaarde 0,05mg/m³ (tot 1 september 2025 was dat 0,100 mg/m³);  
• voor cristobaliet bedraagt de grenswaarde ook 0,05 mg/m³.
   

Daarnaast controleren inspecteurs of werknemers voldoende opleiding en duidelijke instructies krijgen over de gezondheidsrisico’s van kwartsstof en over de manier waarop ze zich moeten beschermen. Ook het gezondheidstoezicht is een controlepunt. Werknemers die aan kwartsstof worden blootgesteld, moeten worden opgevolgd door de preventieadviseur-arbeidsarts.

Het sectorfonds voor de bouw Constructiv heeft een aantal nuttige publicaties hierover ontwikkeld, waaronder preventie- en toolboxfiches. Die vind je op de site ‘Building your learning’

Bij het bewerken van composietsteen, dat 70 tot 95% kwartsstof bevat - veel hoger dan in andere materialen – stelt Constructiv extra, specifieke preventiemaatregelen voor:

• Draag een extra persoonlijke ademhalingsbescherming
  Aangezien de restconcentratie na bijvoorbeeld watertoevoer nog altijd hoog is, is het eerder aan te raden om een half- of volgelaatsmasker met filters te dragen dan een wegwerpmasker (FFP3).
• Beperk de blootstelling in tijdsduur
  De slijpwerkzaamheden worden het best uitgevoerd in een aparte werkruimte, los van de andere werkzaamheden.
• Maak gebruik maken van een computergestuurde machine die in een ruimte staat die afgesloten kan worden tijdens de slijpwerkzaamheden en waarvan het bedieningspaneel buiten deze afgesloten zone staat
• Zorg ervoor dat materialen vooraf zoveel mogelijk op maat worden geleverd. Hoe minder er op de werf nog gezaagd, geslepen of aangepast moet worden, hoe minder kwartsstof er vrijkomt.
   

Samengevat

Er gelden strenge regels voor de blootstelling aan kwartsstof.
Wil je je voorbereiden op een controle? Controleer dan zeker of:

• er een risicoanalyse is uitgevoerd over de blootstelling aan kwartsstof;
• je interne en/of externe preventiedienst hierbij betrokken is;
• er, indien nodig, metingen zijn uitgevoerd;
• er doeltreffende maatregelen zijn genomen op basis van de risicoanalyse;
• werknemers voldoende opleiding en instructies hebben gekregen over de gezondheidsrisico’s en de beschermingsmaatregelen;

• het gezondheidstoezicht via de arbeidsarts correct geregeld is.
  
  Er zijn voldoende preventieve maatregelen mogelijk: stofafzuigingssystemen of waternevelsystemen (collectieve bescherming), én tegelijkertijd beschermende maskers zoals FFP3-maskers of maskers met een P3-filter (persoonlijke bescherming)

  
  Lees alle risico's en preventiemaatregelen na in dossier 156 "De risico's van kwartsstof of gebruik de toolbox "Hoe blootstelling beperken?" of de preventiefiche 

Voor info en advies kunnen bedrijven terecht bij de sectorfondsen Constructiv (bouw) en Woodwize (hout en stoffering), en bij de Externe Diensten voor Preventie en Bescherming op het werk.