Daken op ambachtelijke wijze

Is dakdekker een knelpuntberoep, dan is rietdekker dat zeker en vast. Een officiële opleiding bestaat zelfs niet in België. Nochtans zijn er genoeg huizen waarvan het rieten dak aan vervanging of herstelling toe is. En ook voor nieuwbouw kiezen architecten al eens vaker voor een rieten dak. Gelukkig zijn er dan bedrijven zoals Rieten Daken Lambrecht uit Waregem om de werken uit te voeren.  

Tekst Sanderijn Vanleenhove – Foto’s Wouter Van Vooren  

Net voor het bouwverlof is het, zoals bij veel bedrijven, alle hens aan dek – of dak? – om de planning af te werken. Alleen voerde een recente windhoos in de streek met bijhorende schade aan enkele rieten daken de druk nog wat extra op. Tijd voor een interview met zaakvoerder en rietdekker Frederik Lambrecht is er dus niet echt.  

Enter Nele Devogelaere, Frederiks wederhelft. Zij staat me met plezier te woord. In het bedrijf is ze verantwoordelijk voor onder andere de offertes en de planning. En intussen is ze helemaal thuis in de wereld van de rieten daken. Al had Frederik zelf zo’n drie decennia geleden ook geen affiniteit met rietdekken, zo blijkt.  

Nele Devogelaere: “Frederik stamt uit een vlassersfamilie, maar hij had meer interesse in de bouw. De vader van een vriend had al enkele jaren een probleem met zijn rieten dak en vond niemand die het kon repareren. Hij vroeg of Frederik dat niet zag zitten.”

“Natuurlijk had Frederik op dat moment geen ervaring met rieten daken. Maar hij was wel geïnteresseerd. Dus is hij enkele jaren in de leer gegaan bij een rietdekkersbedrijf in de Westhoek. Om daarna op zichzelf te beginnen. Intussen is hij zo’n 25 jaar rietdekker. En ja, uiteraard was het dak van de vader van een vriend zijn eerste werk (lacht)”.  

Familie-industrie

“In België bestaan er geen opleidingen tot rietdekker. Je moet het, zoals Frederik, leren bij een bestaande rietdekker. Wie op school de opleiding dakdekker volgde, wordt ook niet gestimuleerd om nog eens rietdekken bij te leren. Want je kan als klassieke dakdekker onmiddellijk starten en perfect je brood verdienen.”  

“Veel bedrijven actief in rieten daken vind je bijgevolg niet. Er zijn nog enkele collega’s in Vlaanderen, maar door de toenemende vraag naar rieten daken hebben alle rietdekbedrijven meer dan de handen vol en is het soms iets langer wachten vooraleer er kan opgestart worden.”  

“Wij werken met rietdekkers in loondienst en ook met enkele zelfstandige rietdekkers. Wij komen in contact met nieuwe rietdekkers via rietleveranciers en via onze vaste rietdekkers die collega’s bij ons introduceren of nieuwe rietdekkers opleiden. De meeste rietdekkers zijn afkomstig uit moerasstreken in Polen, Hongarije en Oekraïne. In die streken is riet een echte familie-industrie. Van het zaaien tot het snijden tot het verwerken. Dat gaat van vader op zoon, van nonkel tot neef. Ook de vrouwen zijn actief, zij maken bijvoorbeeld rietmatten.”

“Sommige rietdekkers werken al jaren voor ons, zoals een van de Poolse rietdekkers. Hij werkt al 22 jaar voor ons. Hij kent Frederik al langer dan ik hem ken. En dat steekt hij mij geregeld door (lacht).”

Landelijk of strak  

“Veel mensen associëren rieten daken met grote protserige villa’s in landelijke stijl uit de jaren zestig. Voor moderne of nieuwbouwwoningen kozen mensen niet meer voor riet. Hoogstens voor een bijbouw of een poolhouse.”  

“De laatste jaren zien we dat bouwheren, onder meer door toedoen van enkele invloedrijke architecten, opnieuw kiezen voor een volledig rieten dak. En niet alleen voor landelijke woningen. Ook voor strakke villa’s. Riet is gewoon een mooi product. Je kan er zoveel mee doen. Alle vormen zijn mogelijk.”

“Rietdekken is arbeidsintensief, alles gebeurt nog op ambachtelijke wijze. Als het mogelijk is gebruiken we steigers of een liftkraan om het riet naar boven te brengen, maar vaak gooien de rietdekkers de rietbundels met een bepaalde techniek naar boven. Vergelijk het met de boeren die hun hooi op de kar mikken. Voor het dekken van een dak van 100 vierkante meter moet je rekenen op gemiddeld twee weken. Een klassieke pannendakdekker doet daar twee dagen over.”

“In vergelijking met een dak met industriële dakpannen is een rieten dak dan ook duurder. Maar je moet een eerlijke vergelijking maken. Een dak met bourgondische tegelpannetjes of leitjes, allebei ambachtelijk en arbeidsintensief, valt in dezelfde prijsklasse als een rieten dak. Veel hangt ook af van het soort dak: zijn er veel dakkappellen of niet, zijn er onderbrekingen door glaspartijen, zijn er speciale vormen, enzovoort.”  

CE-markering

“Riet werkt heel isolerend. Zowel voor koude, warmte als geluid. Onder een rieten dak is het ’s winters lekker warm en in de zomer heerlijk koel. Ben ik bij iemand met een klassiek dak als het regent, dan schrik ik altijd van hoeveel lawaai dat maakt. Bij een rieten dak hoor je niets van de regen.”

“Jammer genoeg telt de isolatiewaarde van een rieten dak in België niet volledig mee voor de EPB-berekening. In Nederland wel. Daar zijn rieten daken talrijker aanwezig en je vindt er ook heel wat beroepsverenigingen van rietdekkers.”

“De reden waarom de waarde niet volledig meetelt, is omdat riet geen CE-markering heeft. Net omdat het een natuurlijk product is. Dat is echt absurd. Met als gevolg dat het noodzakelijk is om bijkomend te isoleren om de isolatienormen te behalen.”

Onderhoud en brandverzekering  

“Een nieuw rieten dak heeft een dikte van ongeveer 32 centimeter. Doorheen de jaren vermindert de dikte van het dak wel. Een rieten dak moet je onderhouden. Bij elke kambeurt – om letterlijk het vuil of mos of algen weg te kammen – komen er rietdeeltjes mee. Na zo’n 30 à 40 jaar blijft er van die 32 centimeter ongeveer nog 20 centimeter over. Dan is het dak onvoldoende dik en moet het vervangen worden.”

“De frequentie van onderhoud hangt af van verschillende omgevingsfactoren. In een bosrijke omgeving zal je je dak regelmatiger moeten onderhouden. Ook de luchtvervuiling speelt een rol. Die beïnvloedt de algenvorming. Algen zijn nefast voor een rieten dak. Ze vormen een gesloten laag op het rieten dak, waardoor het onvoldoende snel kan uitdrogen. Algen moet je dus altijd verwijderen.”

“Voor ons bedrijf werken verschillende ervaren onderhoudsteams die ervoor zorgen dat de rieten daken in optimale conditie blijven. Zij staan ook in voor herstelling door bijvoorbeeld storm of vogels. Want die laatste durven al eens van het riet te pikken.”  

“Het onderhoud schrikt sommige bouwheren af om te kiezen voor een rieten dak. Net als het bedrag voor de brandverzekering. Al valt dit tegenwoordig beter mee. Vroeger werden rieten daken geplaatst zonder onderdak. Waardoor je een soort schoorsteeneffect kreeg wanneer het brandde. Tegenwoordig plaatsen we rieten daken volgens het schroefdakprincipe: een gesloten constructie waarbij we het riet rechtstreeks op een gesloten ondergrond schroeven. Veel brandveiliger dus. En dat drukt de prijs van de brandverzekering.”

Duurzaam product  

“Riet is eigenlijk een soort gras. Vergelijk het een beetje met bamboe. Eenmaal het er staat, dan krijg je het amper weg. Het groeit altijd terug. Voor onze rieten daken werken we met riet van maximaal een jaar oud. Dan is het sterk genoeg, maar tegelijk nog voldoende buigzaam en fijn om ermee te werken.”  

“Het snijden zelf gebeurt nog vrij ambachtelijk en manueel. Vervolgens worden er bundels gemaakt van het riet en zo komt het tot bij ons. Vroeger haalden we ons riet vooral uit moerasgebieden in Nederland, Hongarije en Polen. Tegenwoordig ook uit China. Maar ook al komt het van verder, riet blijft nog steeds duurzamer dan industriële dakpannen. Tijdens de verwerking geeft riet geen schadelijke gassen, dampen of afvalproducten af. Ook bij vervanging laat het geen milieuvervuilende resten achter.”

“In theorie zou je de bouw dus kunnen verduurzamen door alleen maar rieten daken te plaatsen. Maar in de praktijk is dat onhaalbaar. Daarvoor is er te weinig riet voorradig. Wij moeten ook goed anticiperen op onze rietvoorraad, want het oogstseizoen loopt van december tot half april. In het najaar geraak je moeilijker aan riet. Daarom zorgen wij ervoor dat we na de zomer voldoende riet voorradig hebben tot het volgende oogstseizoen. Wij moeten onze planning dus goed opvolgen om altijd voldoende voorraad te hebben.”