Veiligheidsinstructiekaarten uitgelegd

Wat zijn veiligheidsinstructiekaarten (VIK)?

Veiligheidsinstructiekaarten bevatten essentiële informatie over het gebruik, het onderhoud en de inspectie van arbeidsmiddelen zoals machines en gereedschappen. Daarnaast geven ze richtlijnen over de te volgen preventieve maatregelen en veiligheidsvoorzieningen.
Het is verplicht om voor elke installatie of werktuig schriftelijke instructies te hebben. Het is de verantwoordelijkheid van werkgevers om hun medewerkers te informeren over de risico’s en de preventiemaatregelen verbonden aan hun werk. Leden van de hiërarchische lijn (zoals ploegbazen) spelen hierbij een cruciale rol. Ze moeten toezicht houden op de naleving van deze instructies en ervoor zorgen dat werknemers de inhoud begrijpen en toepassen. De kaarten helpen niet alleen bij het voldoen aan wettelijke vereisten, maar zijn ook een waardevol instrument om ongevallen te voorkomen.

Wettelijk Kader

Het gebruik van veiligheidsinstructiekaarten (VIK's) in België is verankerd in de Codex over het welzijn op het werk. Hoewel de term "veiligheidsinstructiekaart" niet expliciet in de wetgeving wordt genoemd, zijn VIK's een effectief middel om aan deze wettelijke verplichtingen te voldoen. Dit zijn de relevante artikelen:

Artikel IV.2-5: bepaalt dat werkgevers ervoor moeten zorgen dat werknemers voldoende informatie en, indien nodig, gebruiksaanwijzingen ontvangen over de arbeidsmiddelen die zij gebruiken. Deze informatie moet begrijpelijk zijn en ten minste de omstandigheden van gebruik, voorzienbare abnormale situaties en lessen uit eerdere ervaringen omvatten. Bovendien moeten instructies voor gebruik, inspectie en onderhoud van installaties, machines of gemechaniseerde werktuigen schriftelijk worden vastgelegd. 

Artikel IX.1-20: legt vast dat werkgevers bij de aankoop van collectieve beschermingsmiddelen (CBM's) de nodige maatregelen moeten nemen om ervoor te zorgen dat werknemers over voldoende informatie en gebruiksaanwijzingen beschikken. Deze instructies moeten gegevens bevatten over de werking, gebruikswijze, inspectie, onderhoud en inlichtingen met betrekking tot de veiligheid. 

Artikel IX.2-23: stelt dat werkgevers bij de aankoop van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) ervoor moeten zorgen dat werknemers voldoende informatie en gebruiksaanwijzingen ontvangen. De instructies moeten gegevens bevatten over de werking, gebruikswijze, inspectie, onderhoud en inlichtingen met betrekking tot de veiligheid. 

Voordelen 

Uit arbeidsongevallen blijkt vaak dat onduidelijke of ontbrekende instructies bijdragen aan incidenten. Met duidelijke VIK’s wordt deze kans aanzienlijk verkleind. 
De belangrijkste doelen van veiligheidsinstructiekaarten zijn:

Preventie van arbeidsongevallen

Instructies zijn een belangrijke preventieve maatregel. Veel arbeidsongevallen zijn te wijten aan onduidelijke of ontbrekende richtlijnen. Met VIK’s voorkom je dit.

Ondersteuning bij opleiding 

VIK’s vormen een praktische basis voor het geven van instructies aan werknemers. Ze bieden direct bruikbare informatie en zijn een aanvulling op de training.

Verbetering van werkprocessen

Duidelijke instructies leiden tot meer efficiëntie en minder stilstand door ongelukken of defecten.

In de praktijk

Hoe maak je veiligheidsinstructiekaarten op?

Zorg voor basisgegevens, maar doe ook een aanvulling op maat.
Gebruik de handleiding van de fabrikant als basis, aangevuld met een risicoanalyse van de specifieke werkplek. De info omvat minimaal de voornaamste risico’s, preventiemaatregelen en inspectie- en onderhoudsrichtlijnen.
Houd rekening met specifieke omstandigheden op de werkplek, zoals de indeling van de werkplaats, omgevingsfactoren zoals verlichting en ventilatie en specifieke werkwijzen van uw bedrijf.

Bestel- en gebruikstips

Veiligheidsinstructiekaarten moeten in de onmiddellijke nabijheid van de werkplek, waar het arbeidsmiddel wordt ingezet, beschikbaar zijn (bijvoorbeeld in de werfkeet of in het atelier). Ze worden kort, bondig en in een begrijpelijke taal opgesteld en regelmatig bijgewerkt bij wijzigingen aan machines of na een ongeval. 

Bij de aankoop van nieuwe arbeidsmiddelen en machines moeten de volgende stappen worden gevolgd: (1) Bestelling: zorg ervoor dat de fabrikant een CE-markering en gebruiksaanwijzing levert. (2) Levering: controleer of alle documenten compleet en in begrijpelijke taal aanwezig zijn. (3) Indienststelling: maak een indienststellingsverslag waarin u risico’s en preventieve maatregelen vastlegt.

Voor tweedehandsmachines gelden soortgelijke procedures, met extra aandacht voor naleving van de minimumvoorschriften.